ONS PRONKSTUK: het ontwerp van het Nederlands Koninkrijkswapen

In de collectie van het Nationaal Rijtuigmuseum bevindt zich een fraai kunstwerk dat naar alle waarschijnlijkheid een eerste ontwerp is van het wapen van het Nederlandse Koninkrijk onder de 19e eeuwse dynastie van de Oranjes.
Zo’n rijkswapen is het officiële heraldische schild of kenmerk van een staat. De dynastie van de Oranjes begint nadat er in 1810 een einde komt aan het bewind van Lodewijk Napoleon en de erfprins van Oranje vanuit Engeland naar Nederland terugeert in1813. In 1815 zou deze erfprins zichzelf uitroepen tot Koning Willem I der Nederlanden.
Een geschikt heraldisch wapen moest worden ontworpen en samen met de pas geïnstalleerde Hoge Raad van de Adel boog de nieuwe koning zich over deze kwestie. Het werk werd vergund aan de Haagse rijtuigschilder Lambertus Hardenberg, die veel ervaring had, een goede reputatie genoot en eerder al gewerkt had voor Stadhouder Willem V én voor Koning Lodewijk Napoleon.
In samenspraak met deze kunstenaar werd besloten om een ‘gaande leeuw’ in goud af te beelden op een blauw veld met gouden blokjes. Koning Willem I stond erop dat de mannelijkheid van de leeuw duidelijk zichtbaar getoond moest worden. Dit eerste ontwerp van Hardenberg werd later meermaals aangepast.

Lambertus Hardenberg
Hardenberg (1744-1821) werd geboren in Leeuwarden, waar zijn vader werkte aan het stadhouderlijk hof. Door een ongeval kwam vader Sjouke echter te overlijden en de jonge Lambertus kwam onder de hoede van en kreeg een opvoeding aan het Stadhouderlijk Hof. Op 26-jarige leeftijd werd hij naar Parijs gestuurd om het vak van rijtuigschilder te leren en zich eveneens te bekwamen in het ontwerpen ervan. Na terugkomst in Nederland vestigde Hardenberg zich in Den Haag en werkte daar jarenlang als ontwerper en schilder van rijtuigen voor de vorstenhuizen en de hoge adel.
Van zijn hand zijn nog een paar honderd schetsen en ontwerpen bewaard gebleven, die zich nu alle in het Nationaal Rijtuigmuseum in Leek bevinden.

Speciaal kabinet met zijn werk
In de jubileumtentoonstelling van het museum dat 60 jaar bestaat is een speciaal kabinet gebouwd waarin u het werk van Lambertus Hardenberg kunt bewonderen; ook zijn er lezingen over het werk van deze rijtuigschilder, de enige in Nederland waarvan werk is gebleven. De eerstvolgende is op zondag 28 mei om 14.30 uur door zijn nazaat Noor Hardenberg.

 

***